facebookfoto

Is jouw Facebook-profiel openbaar?

Klasgenoten beïnvloeden elkaar in hoe ze omgaan met hun privacy op Facebook. Ook delen populaire leerlingen meer en zijn meisjes terughoudender dan jongens. Dat blijkt allemaal uit een studie van sociologen van de Universiteit Utrecht, die gegevens gebruikten uit het YES!-onderzoek.

Tekst: Maarten Dallinga

Een grappig filmpje op YouTube, mooie vakantiefoto’s of een link naar een opvallend nieuwsbericht: Facebook (met bijna tien miljoen gebruikers in Nederland) staat vol met dit soort posts. Sommige berichten, foto’s of filmpjes kan iedereen bekijken, andere zijn alleen toegankelijk voor vrienden. Dat kun je natuurlijk zelf instellen. En dat geldt ook voor wie je vriendenlijst mag zien. Bas Hofstra deed, samen met Rense Corten en Frank van Tubergen, onderzoek naar de keuzes die jongeren hierin maken: wat laat je wel en wat laat je niet zien? En verschillen groepen hierin?

De sociologen gebruikten informatie over bijna 3.500 Nederlandse leerlingen: antwoorden op allerlei vragen die werden gesteld met behulp van vragenlijsten én gegevens van hun Facebook-profiel.

Normen in de klas
“Over hoe mensen omgaan met hun privacy op Facebook is nog vrij weinig bekend”, vertelt Hofstra (die zelf ook Facebook heeft en de meeste informatie voor niet-vrienden heeft afgeschermd). “Er is eerder wel onderzoek gedaan met vragenlijsten, maar niet daadwerkelijk gekeken naar de privacyinstellingen. Ook was eerder onderzoek lang niet altijd representatief, dus dan kun je niet zeggen dat de uitkomst die je gevonden hebt voor de hele groep geldt. Onder meer daarom wilden wij deze studie doen.”

Uit het onderzoek van Hofstra en zijn collega’s blijkt dat de invloed van medeleerlingen op Facebook-gedrag groot is. “Tegelijkertijd is de invloed van goede vrienden niet zo groot. Ik had eigenlijk andersom verwacht.” Deze uitkomst heeft waarschijnlijk te maken met de normen in de klas, denkt Hofstra: “Die lijken heel belangrijk. Dus zijn veel leerlingen in de klas erg open op Facebook, dan is de kans groot dat andere klasgenoten daarin meegaan. Daarbij geldt dat de kans hierop groter wordt wanneer er meer verbindingen zijn tussen leerlingen, dus wanneer ze meer contact met elkaar hebben.” Een kleine kanttekening: voor deze studie is informatie uit één enquête gebruikt. Wil je met nog meer zekerheid uitspraken kunnen doen, dan is uitgebreider onderzoek nodig.

Meer dan duizend vrienden
Bijna iedereen kent ze wel: jongeren op Facebook met meer dan duizend vrienden, bij wie iedere post kan rekenen op honderden likes en reacties die supergoed zijn voor het zelfvertrouwen. Het zijn dikwijls jongeren die ook populair zijn in de klas.

Hofstra: “Wij ontdekten dat populaire leerlingen op Facebook meer prijsgeven van zichzelf dan minder populaire jongeren. Het zou kunnen dat ze denken dat dit een manier is om hun populariteit in stand te houden. Zij kunnen zo aan iedereen laten zien hoe ‘cool’ en ‘stoer’ ze zijn.”

Minder vertrouwen
Hofstra en zijn collega’s wilden ook weten of jongeren met een niet-Nederlandse achtergrond anders omgaan met hun persoonlijke informatie op Facebook. Wat blijkt is dat deze etnische minderheden minder van zichzelf laten zien. “Dat had ik ook verwacht, omdat dit aansluit op eerder onderzoek”, zegt Hofstra. “Deze jongeren hebben gemiddeld gezien minder vertrouwen in de mensen om hen heen.” Dat komt bijvoorbeeld doordat hun oorsprong ligt in een land waar mensen elkaar, door verschillende omstandigheden, meer wantrouwen.

Ook delen meisjes minder op hun openbare Facebook-profiel dan jongens. “Voor een deel zou dat kunnen komen doordat meisjes kwetsbaarder zijn op internet. Ze krijgen misschien vaker vervelende, seksueel getinte voorstellen.” Verder zijn lager opgeleide jongeren minder open dan hoger opgeleide jongeren. Ook zij hebben vaak minder vertrouwen in de samenleving. Dat kan te maken hebben met de ongelijkheid die zij ervaren ten opzichte van hoger opgeleide mensen, vermoedt Hofstra.

Verstopt
Door zijn onderzoek is de Utrechtse socioloog flink aan het denken gezet: “Je geeft op Facebook meer privacy weg dan je in eerste instantie misschien denkt. Je kunt van mensen met wie je niet bevriend bent, vaak toch een hoop te weten komen, heb ik ontdekt.”

“Veel mensen maken zich zorgen over hun privacy, maar handelen daar vervolgens niet naar. Daarbij speelt wel mee dat sommige privacyinstellingen nogal verstopt zitten en Facebook die instellingen regelmatig wijzigt. Het wordt de gebruiker wat dat betreft dus niet echt makkelijk gemaakt.”

Wie is…
BasBas Hofstra (Noordoostpolder, 22 oktober 1987) behaalde in 2008 zijn vwo-diploma aan het Zuyderzee College in Emmeloord. Daarna studeerde hij sociologie aan de Universiteit Utrecht, met uitstapjes naar het Duitse Keulen en Ljubljana in Slovenië. In 2013 voltooide hij in Utrecht zijn onderzoeksmaster (cum laude). Sindsdien doet hij aan de universiteit promotieonderzoek naar sociale netwerken op internet. Ook geeft Hofstra colleges aan studenten sociologie.

Het YES!-onderzoek
Het YES!-onderzoek (Youth in Europe Survey) is een unieke wetenschappelijke studie, die inzicht geeft in het leven van Nederlandse jongeren en hun opvattingen. Centraal in dit academische, representatieve onderzoek staan ruim zevenduizend jongeren van meer dan honderd middelbare scholen. De deelnemers beantwoorden vragen over thema’s als sociale netwerken, etnische diversiteit, politiek, veiligheid, gezondheid, school, werk en vrije tijd. In 2011 begon de Universiteit Utrecht met het YES!-onderzoek en in 2017 is de laatste onderzoeksronde. Veel jongeren doen sinds hun veertiende of vijftiende jaarlijks mee. Geen enkele andere studie in Nederland volgt zo’n grote groep jongeren zo’n lange periode. En ook hun ouders hebben vragen beantwoord. Zo ontstaat een waardevol en uniek beeld door de tijd. Een rijke bron van informatie, voor bijvoorbeeld wetenschappers en beleidsmakers. En doordat het YES!-onderzoek ook in Duitsland, Engeland en Zweden is uitgevoerd, is het eveneens mogelijk om landen met elkaar te vergelijken. Op de hoogte blijven? Volg ons op Facebook en Twitter.

Lees ook: Leerlingen met vrienden op school zijn vaker lieverdjes.