jongen www.flickr.com:photos:ter-burg:5207220999:in:photostream:

Veel vrienden, dus ook hogere sociale status?

Vaak zitten er in een klas één of twee jongeren die duidelijk het populairst zijn, die de meeste vrienden hebben. Maar hebben zij daarmee ook de hoogste sociale status? Socioloog András Vörös deed hier onderzoek naar met behulp van gegevens uit het YES!-onderzoek.

Tekst: Maarten Dallinga

Als kind had ik een vriend waarmee ik alles deed. / Als hij begon te vechten, dan vocht ik met hem mee. / Als ik in het water sprong, dook hij er achteraan. / Een mooiere vriendschap kon er in m’n ogen niet bestaan. / Totdat hij verhuisde naar een andere stad. / Ik heb als ik het goed heb nog één kaart van hem gehad. / Eén keer trek je de conclusie. / Vriendschap is een illusie. / Vriendschap is een droom. / Een pakketje schroot, met een dun laagje chroom.

Een fragment uit het liedje Vriendschap van Het Goede Doel, uit 1983, waarin onder anderen Henk Westbroek bezingt hoe een vriendschap teleur kan stellen. Dat is een onderwerp van alle tijden. Zo verscheen er in 2016 een artikel in The New York Times met de kop ‘Do your friends actually like you?’

850 schoolklassen
Socioloog András Vörös (31) van de Zwitserse universiteit ETH Zürich deed samen met een aantal collega’s met behulp van YES!-gegevens onderzoek naar de wederkerigheid in vriendschappen. Daarvoor gebruikten zij informatie van jongeren die in 2011 meededen aan het YES!-onderzoek. Het ging om gegevens van in totaal 850 schoolklassen in Nederland, Duitsland, Engeland en Zweden. Vörös en zijn collega’s gebruikten informatie van vierduizend Nederlands leerlingen, die op dat moment veertien of vijftien jaar oud waren. Ook werden gegevens gebruikt uit een kleiner onderzoek in Hongarije.

András Vörös.

Vörös vertelt dat veel wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat vriendschappen niet altijd wederkerig zijn. Soms ziet de een de ander als goede vriend, maar is dat andersom niet het geval. Sommige wetenschappers denken dat dit samenhangt met status. Dat iemand die vaker wordt beschouwd als goede vriend, ook een hogere sociale status wordt toegedicht. En dat iemand die minder vaak wordt beschouwd als vriend, wordt gezien als iemand met een lagere status.

“Wij hebben ontdekt dat dit niet opgaat”, zegt Vörös. “We vonden in onze analyses overweldigend bewijs uit elk land dat vriendschapsnetwerken en statusverschillen niet samenhangen.” Heel concreet kwamen de onderzoekers erachter dat jongeren met minder vrienden niet per se een lagere status hebben, en vice versa. Jongeren met veel vrienden zijn dus ook niet per se degenen met de hoogste sociale status in een klas.

Meer inzicht
Volgens Vörös geeft dit resultaat meer inzicht in wat vriendschap eigenlijk betekent. Hij hoopt dat zijn onderzoek eraan bijdraagt dat wetenschappers bij het bestuderen van statusverschillen zich niet enkel baseren op vriendschapsrelaties. “Er wordt inmiddels gelukkig vaak al breder gekeken en we hopen dat die trend zich voortzet.”

Voor het onderzoek maakten Vörös en zijn collega’s gebruik van twee vragen uit het YES!-onderzoek. Bij de eerste vraag moesten jongeren aangeven wie hun beste vrienden zijn, bij de tweede vraag ging het om de perceptie van populariteit binnen de eigen klas.

“We hadden dit allemaal nooit zo diepgaand kunnen bestuderen zonder de gegevens uit het YES!-onderzoek”, zegt Vörös. “De dataset van YES! bevat heel veel waardevolle informatie over sociale netwerken.”

Het YES!-onderzoek
Het YES!-onderzoek (Youth in Europe Survey) is een unieke wetenschappelijke studie, die inzicht geeft in het leven van Nederlandse jongeren en hun opvattingen. Centraal in dit academische, representatieve onderzoek staan ruim zevenduizend jongeren van meer dan honderd middelbare scholen. De deelnemers beantwoordden vragen over thema’s als sociale netwerken, etnische diversiteit, politiek, veiligheid, gezondheid, school, werk en vrije tijd. In 2011 begon de Universiteit Utrecht met het YES!-onderzoek en in 2017 was de laatste onderzoeksronde. Veel jongeren deden sinds hun veertiende of vijftiende jaarlijks mee. Geen enkele andere studie in Nederland volgde zo’n grote groep jongeren zo’n lange periode. En ook hun ouders hebben vragen beantwoord. Zo is een waardevol en uniek beeld door de tijd ontstaan. Een rijke bron van informatie, voor bijvoorbeeld wetenschappers en beleidsmakers. En doordat het YES!-onderzoek ook in Duitsland, Engeland en Zweden is uitgevoerd, is het eveneens mogelijk om landen met elkaar te vergelijken.

Lees ook: Denken jongeren anders over moslims door het nieuws?

Foto jongeren: Sebastiaan ter Burg (Creative Commons Attribution 2.0 Generic).